Przy okazji badań nad późnośredniowieczną historią Złotoryi natknąłem się na kilka wzmianek dotyczących okoliczności, w jakich powstawały krzyże pokutne i kapliczki w mieście i jego najbliższych okolicach. Wiadomości te, ja sądzę, zainteresują członków i sympatyków Bractwa Krzyżowców, a może również doprowadzą do odkryć nieznanych do tej pory obiektów.
Najstarsze złotoryjskie księgi miejskie powstały zapewne przed 1427 r. Do czasów ostatniej wojny przechowywano je w miejskim archiwum. Niestety, nie przetrwały do naszych czasów. Na szczęście czerpali z nich obficie autorzy XIX-wiecznych historii miasta. Poniższe cytaty pochodzą z pracy Ludwika Sturma pt."Geschichte der Stadt Goldberg in Schlesien", wydanej w Złotoryi w 1888 r, /s.72-74/.

• "W roku 1471 zamordowany został w Łukaszowie przez swego pana Hansa Trachena owczarz Nikol Raschke. Rada miejska /w Złotoryi - RG/ wydała następujące postanowienie: szlachcic /.../ kazał uczynić kamienny krzyż, postawić nagrobek i odprawić mszę żałobną".
• "W 1481 r. w Wojcieszynie Hans Pflanz zamordował Adama Greulicha. Sprawę rozpatrywał w Uniejowicach szlachcic Heinze Borwitz,a karczmarz Jerzy Reich z Nowej Wsi /Grodziskiej? -RG/ podpisał się jako świadek. Postanowienie: kamienny krzyż i msza".
• "W 1482 r. Hans Rosemans syn syn zamordował syna Schreiberhausa /obaj złotoryjanie/. Sprawca dał wdowie i dzieciom zamordowanego 25 grzywien, kazał postawić kamienny "Martel" albo kapliczkę na nagrobku, zapłacić wigilię, wodę święconą i sprzęty mszalne".
• "1488 - zamordowany został Paul Lauban przez Helmricha ze Złotoryi na ulicy Legnickiej. Morderca został skazany na wygnanie, lecz jeszcze kosztowało go to 4 grzywny, kazał 30 mszy odprawić i postawić kamienną kapliczkę".
• "1496 - w Złotoryi został zamordowany Stenzel Blumenel przez Jerzego Horniga i jego pomocników. Morderca postawił kamienny krzyż i zapłacił mszę żałobną".
• "1505 - mistrz piekarniczy Krzysztof Otto zamordował w Złotoryi czcigodnego Hansa Hopnera. Otto uciekł po uczynku do Wrocławia, gdzie został osądzony. Dał 55 guldenów węgierskich dzieciom zamordowanego, kazał odprawić mszę, ufundował wodę święconą i postawił żelazny krzyż". " 1507 - złotoryjanie Paul Werner i Vincenz Peuthner zamordowali Bartholda Fischera ze Złotoryi. Mordercy dali wosk na kościół, kazali odprawić mszę i zbudować jedną kapliczkę".
• "1511 - Martin Roseler, mieszczanin złotoryjski, zamordował w Złotoryi mieszczanina Matthesa Schuberta. Wyrok jak wyżej: wosk, msza i kapliczka".

Nie będąc specjalistą od tego rodzaju zabytków, pragnę zwrócić uwagę na to, że być może wydarzenie z 1496 wiąże się z którymś z trzech krzyży pokutnych, znajdujących się kiedyś na rogatkach Złotoryi - zachował się, jak wiadomo, jeden u wylotu ul.Chojnowskiej. Może któraś z historii z 1482, 1488, 1507 czy 1511 r. wyjaśnia genezę ciekawej kapliczki słupowej stojącej dzisiaj za kościołem św.Jadwigi z Złotoryi ? O ile wiem, ani w Łukaszowie ani w Wojcieszynie nie ma obecnie krzyży pokutnych.